د پروسټاټ غدې غټوالي په اړه مفصل معلومات

۱- پېژندنه (Introduction)

Benign Prostatic Hyperplasia (BPH) (د پروسټاټ غیرسرطاني غټوالی) د نارینه وو د Prostate (پروسټاټ غدې) یوه ډېره عامه ناروغي ده چې په ځانګړي ډول د عمر له زیاتېدو سره رامنځته کېږي. په دې ناروغۍ کې د Prostate (پروسټاټ غدې) حجرې زیاتېږي او غده ورو ورو غټېږي. د غټېدو له امله پر Urethra (د ادرار مجرا) فشار راځي، چې په پایله کې د ادرار په کولو کې بېلابېلې ستونزې پیدا کېږي.

د Benign (غیرسرطاني) کلمه دا معنی لري چې دا ناروغي سرطان نه ده او د بدن نورو غړو ته نه خپرېږي. خو که پر وخت تشخیص او درملنه ونه شي، د Bladder (مثانې) او Kidneys (پښتورګو) د زیان سبب کېدای شي.

۲- Prostate (پروسټاټ غده) څه شی دی؟

Prostate (پروسټاټ غده) د نارینه وو د تناسلي سیستم (Male Reproductive System (د نارینه تناسلي سیستم)) یوه مهمه غده ده.

دا غده:

• د Bladder (مثانې) لاندې موقعیت لري.
• د Rectum (مستقیمې کولمې) مخې ته پرته وي.
• د Urethra (د ادرار مجرا) لومړنۍ برخه چاپېره نیسي.

همدا علت دی چې د Prostate (پروسټاټ غدې) غټوالی مستقیم د ادرار پر جریان اغېزه کوي.

۳- د Prostate (پروسټاټ غدې) اندازه

په یو سالم بالغ نارینه کې:

• اوږدوالی نږدې ۳–۴ سانتي متره
• پلنوالی ۴ سانتي متره
• ضخامت ۲–۳ سانتي متره
• وزن شاوخوا ۲۰ ګرامه

کله چې Benign Prostatic Hyperplasia (BPH) (د پروسټاټ غیرسرطاني غټوالی) رامنځته شي، وزن یې کله ناکله تر ۱۰۰ ګرامه او حتی تر دې هم زیاتېدای شي.

۴- د Prostate (پروسټاټ غدې) دندې (Functions)

Prostate (پروسټاټ غده) د بدن څو مهمې دندې ترسره کوي.

۱- د Prostatic Fluid (د پروسټاټ مایع) تولید

دا غده یوه سپینه مایع جوړوي چې د Semen (مني) شاوخوا ۲۰–۳۰ سلنه جوړوي.

۲- د Sperm (سپرم) ساتنه

دغه مایع د Sperm (سپرم) د ژوندي پاتې کېدو، خوځښت او تغذیې لپاره مناسب چاپېریال برابروي.

۳- د Ejaculation (انزال) سره مرسته

د انزال پر مهال د Prostate (پروسټاټ غده) د عضلو په انقباض سره Semen (مني) د Urethra (د ادرار مجرا) له لارې بهر وځي.

۴- د انتاناتو مخنیوی

د Prostatic Fluid (د پروسټاټ مایع) ځینې داسې مواد لري چې د ځینو Bacteria (باکتریاوو) د ودې مخه نیسي.

۵- Benign Prostatic Hyperplasia (BPH) (د پروسټاټ غیرسرطاني غټوالی) څه شی دی؟

په دې ناروغۍ کې د Prostate (پروسټاټ غدې) حجرې ورو ورو زیاتېږي.

دغه زیاتوالی د غدې اندازه لوړه کوي.

کله چې Prostate (پروسټاټ غده) غټه شي:

• پر Urethra (د ادرار مجرا) فشار راولي.
• د Bladder (مثانې) وتلې برخه تنګېږي.
• د ادرار جریان کمزوری کېږي.
• مثانه په زیات زور کار کوي.
• وروسته د Bladder (مثانې) عضلات کمزوري کېږي.

همدا علت دی چې د ناروغ نښې ورو ورو ډېرېږي.

۶- د ناروغۍ د رامنځته کېدو میکانیزم (Pathophysiology (د ناروغۍ د رامنځته کېدو میکانیزم))

د Benign Prostatic Hyperplasia (BPH) (د پروسټاټ غیرسرطاني غټوالي) اصلي میکانیزم په لاندې ډول دی:

لومړی د نارینه هورمون Testosterone (ټېسټوسټرون) د 5-alpha reductase (۵-الفا ریدکټیز انزایم) په وسیله Dihydrotestosterone (DHT) (ډای هایدروټېسټوسټرون) ته بدلېږي.

Dihydrotestosterone (DHT) (ډای هایدروټېسټوسټرون) د Prostate (پروسټاټ غدې) د حجرو د زیاتېدو تر ټولو مهم محرک دی.

د وخت په تېرېدو سره د Transition Zone (د پروسټاټ منځنۍ برخه) حجرې زیاتېږي. ورو ورو دغه برخه غټېږي.

بیا:

• Urethra (د ادرار مجرا) تنګېږي.
• Bladder (مثانه) په زیات فشار ادرار باسي.
• د Bladder (مثانې) عضلات غټېږي.
• وروسته کمزوري کېږي.
• ادرار په مثانه کې پاتې کېږي.
• انتانات او نور اختلاطات رامنځته کېږي.

۷- لاملونه (Causes (لاملونه))

تر اوسه د Benign Prostatic Hyperplasia (BPH) (د پروسټاټ غیرسرطاني غټوالي) دقیق لامل نه دی معلوم، خو لاندې عوامل مهم رول لري.

 ۱- Age (عمر)

تر ټولو مهم لامل د عمر زیاتوالی دی.

• تر ۴۰ کلنۍ مخکې ډېر کم لیدل کېږي.
• له ۵۰ کلنۍ وروسته ډېر عام کېږي.
• له ۶۰ کلنۍ وروسته نږدې نیمایي نارینه پرې اخته وي.
• له ۸۰ کلنۍ وروسته ډېری نارینه د Benign Prostatic Hyperplasia (BPH) یوه درجه لري.

۲- Hormonal Changes (هورموني بدلونونه)

د Dihydrotestosterone (DHT) (ډای هایدروټېسټوسټرون) زیات اغېز د پروسټاټ د غټېدو تر ټولو مهم هورموني عامل ګڼل کېږي.

۳- Genetics (وراثت)

که پلار، ورور یا نږدې خپلوان اخته وي، د ناروغۍ خطر لوړېږي.

۴- Obesity (چاغښت)

چاغښت د هارمونونو توازن بدلوي او د Benign Prostatic Hyperplasia (BPH) خطر زیاتوي.

۵- Diabetes Mellitus (د شکر ناروغي)

د شکر ناروغي د پروسټاټ د غټېدو احتمال لوړوي.

۶- Physical Inactivity (د فزیکي فعالیت کموالی)

منظم ورزش د ناروغۍ خطر کموي.

۷- Cardiovascular Diseases (د زړه او رګونو ناروغۍ)

لوړ فشار او د زړه ناروغۍ هم د خطر له عواملو څخه دي.

۸- نښې او نښانې (Symptoms (نښې او نښانې))

د Benign Prostatic Hyperplasia (BPH) نښې عموماً ورو ورو څرګندېږي.

د ادرار د ایستلو نښې (Voiding Symptoms (د ادرار د ایستلو نښې))

• د ادرار په پیل کې ځنډ (Hesitancy (د ادرار د پیل ځنډ))
• د ادرار کمزوری جریان (Weak Urinary Stream (کمزوری د ادرار جریان))
• د زور وهلو اړتیا (Straining (زور وهل))
• د ادرار پرې پرې راتلل (Intermittency (پرې پرې ادرار))
• د ادرار په پای کې څاڅکي راتلل (Terminal Dribbling (د ادرار په پای کې څاڅکي))

د ادرار د ذخیرې نښې (Storage Symptoms (د ادرار د ذخیرې نښې))

• ډېر ځله ادرار کول (Frequency (د ادرار تکرار))
• ناڅاپي د ادرار اړتیا (Urgency (شدیده اړتیا))
• د شپې څو ځله ادرار کول (Nocturia (د شپې ادرار))
• کله ناکله د ادرار نه کنټرولېدل (Urge Incontinence (د ادرار بې‌اختیاري))

نورې نښې:

• د Bladder (مثانې) د نه تشېدو احساس.
• د ادرار له ختمېدو وروسته هم د پاتې ادرار احساس.
• کله ناکله د ادرار بشپړ بندېدل (Acute Urinary Retention (ناڅاپي د ادرار بندېدل)).

که Benign Prostatic Hyperplasia (BPH) (د پروسټاټ غیرسرطاني غټوالی) پر وخت تشخیص او درملنه ونه شي، لاندې اختلاطات رامنځته کېدای شي.

۱- Acute Urinary Retention (ناڅاپی د ادرار بندېدل

دا د Benign Prostatic Hyperplasia (BPH) تر ټولو مهم او بیړنی اختلاط دی.

په دې حالت کې ناروغ هېڅ ادرار نشي کولای، سره له دې چې Bladder (مثانه) له ادرار څخه ډکه وي.

نښې:

• د ادرار بشپړ بندېدل.
• د Bladder (مثانې) شدید درد.
• د لاندې نس پړسوب.
• بې قراري.

درملنه:

بیړنۍ Urinary Catheterization (د ادرار کتیتر لګول) ترسره کېږي ترڅو Bladder (مثانه) تشه شي.

۲- Urinary Tract Infection (UTI) (د ادرار د لارې انتان)

کله چې ادرار په Bladder (مثانه) کې پاتې شي، Bacteria (باکتریاوې) په اسانۍ سره وده کوي.

نښې:

• د ادرار پر مهال سوځېدل.
• تبه.
• بد بوی لرونکی ادرار.
• کله ناکله په ادرار کې وینه.

۳- Bladder Stones (د مثانې تیږې)

په Bladder (مثانه) کې د پاتې ادرار له امله مالګې راټولېږي او تیږې جوړوي.

نښې:

• درد.
• په ادرار کې وینه.
• د ادرار بندېدل.
• تکراري انتانات.

۴- Hematuria (په ادرار کې وینه)

د Prostate (پروسټاټ غدې) د وینې رګونه غټېږي او کله ناکله وینه کوي.

۵- Hydronephrosis (د پښتورګو پړسوب د ادرار د بندښت له امله)

کله چې ادرار ونه وځي، فشار بېرته Ureters (د پښتورګو او مثانې ترمنځ نلونه) او Kidneys (پښتورګو) ته انتقالېږي.

۶- Chronic Kidney Disease (CKD) (د پښتورګو مزمنه ناروغي)

که بندښت ډېر وخت دوام وکړي، د Kidneys (پښتورګو) فعالیت کمېږي.

۱۰- تشخیص (Diagnosis (تشخیص))

د Benign Prostatic Hyperplasia (BPH) تشخیص د ناروغ د شکایتونو، فزیکي معاینې او ځانګړو ازموینو پر بنسټ کېږي.

۱- Medical History (د ناروغ طبي تاریخ)

ډاکټر له ناروغ څخه لاندې معلومات اخلي:

• ادرار څو ځله کوي؟
• د شپې څو ځله له خوبه پاڅېږي؟
• جریان یې کمزوری دی که نه؟
• درد لري که نه؟
• مخکې کومه جراحي شوې که نه؟

۲- International Prostate Symptom Score (IPSS) (د پروسټاټ د نښو نړیواله درجه بندي)

دا یو معیاري پوښتنلیک دی چې د ناروغۍ شدت ارزوي.

• Mild (سپک)
• Moderate (منځنی)
• Severe (شدید)

۳- Physical Examination (فزیکي معاینه)

په دې کې عمومي معاینه او د لاندې نس معاینه ترسره کېږي.۴- Digital Rectal Examination (DRE) (د مقعد له لارې د پروسټاټ ګوتنی معاینه

ډاکټر د Rectum (مستقیمې کولمې) له لارې ګوته دننه کوي او د Prostate (پروسټاټ غدې) اندازه، کلکوالی او سطحه ارزوي.

که غده نرمه او غټه وي، د Benign Prostatic Hyperplasia (BPH) احتمال زیات وي.

که ډېره کلکه او ناهمواره وي، د Prostate Cancer (د پروسټاټ سرطان) احتمال هم ارزول کېږي.

۵- Urinalysis (د ادرار لابراتواري معاینه)

دا معاینه د لاندې ستونزو لپاره ترسره کېږي:

• Urinary Tract Infection (UTI) (د ادرار د لارې انتان)
• وینه.
• شکر.
• نورې ناروغۍ.

۶- Prostate-Specific Antigen (PSA) (د پروسټاټ ځانګړی انټيجن)

دا د وینې ازموینه ده.

د PSA لوړېدل یوازې د Prostate Cancer (د پروسټاټ سرطان) معنی نه لري.

دا د لاندې حالاتو له امله هم لوړېدای شي:

• Benign Prostatic Hyperplasia (BPH)
• Prostatitis (د پروسټاټ التهاب)
• د پروسټاټ معاینه.
• د ادرار بندېدل.

۷- Serum Creatinine (د وینې کریټینین)

د Kidneys (پښتورګو) د فعالیت معلومولو لپاره ترسره کېږي.

۸- Ultrasound (الټراساؤنډ)

د دې معاینې په وسیله لاندې معلومات ترلاسه کېږي:

• د Prostate (پروسټاټ غدې) اندازه.
• د Bladder (مثانې) حالت.
• د پاتې ادرار اندازه.
• د Kidneys (پښتورګو) وضعیت.

۹- Post-Void Residual (PVR) (له ادرار وروسته په مثانه کې د پاتې ادرار اندازه)

که په Bladder (مثانه) کې ډېر ادرار پاتې وي، دا د ناروغۍ د پرمختګ نښه ده.

۱۰- Uroflowmetry (د ادرار د جریان د سرعت اندازه کول)

دا آزموینه د ادرار د جریان ځواک او سرعت معلوموي.

که سرعت کم وي، نو د Urethra (د ادرار مجرا) د بندښت احتمال زیات وي.

د Benign Prostatic Hyperplasia (BPH) (د پروسټاټ غیرسرطاني غټوالي) درملنه د ناروغ د عمر، د Prostate (پروسټاټ غدې) د اندازې، د نښو د شدت او د اختلاطاتو له شتون سره سم ټاکل کېږي. د ټولو ناروغانو لپاره یوه واحده درملنه مناسبه نه وي.

درملنه په عمومي ډول په څلورو برخو وېشل کېږي:

1. Watchful Waiting (فعال څارنه)
2. Lifestyle Modification (د ژوند د طرز بدلون)
3. Medical Treatment (د درملو درملنه)
4. Surgical Treatment (جراحي درملنه)

۱- Watchful Waiting (فعال څارنه)

که د ناروغ نښې سپکې (Mild Symptoms (سپکې نښې)) وي او د ورځني ژوند پر کیفیت ډېر اغېز ونه لري، نو ډاکټر ښايي یوازې منظم تعقیب سپارښتنه وکړي.

په دې موده کې ناروغ باید:

• هر ۶–۱۲ میاشتې وروسته معاینه شي.
• د نښو د زیاتېدو په صورت کې ژر ډاکټر ته مراجعه وکړي.

۲- Lifestyle Modification (د ژوند د طرز بدلون)

د ژوند د طرز بدلون د ډېرو ناروغانو لپاره د نښو په کمولو کې مهم رول لري.

سپارښتنې:

• د ماښام له خوا د اوبو او نورو مایعاتو اندازه کمه کړئ.
• د Caffeine (کافین) لرونکي مشروبات (لکه چای، قهوه او انرژي څښاک) محدود کړئ.
• د Alcohol (الکول) له استعمال څخه ډډه وکړئ.
• منظم بدني فعالیت او ورزش وکړئ.
• مناسب وزن وساتئ.
• د Constipation (قبضت) مخه ونیسئ.
• د ادرار اړتیا مه ځنډوئ.
• د هغو درملو له کارولو ډډه وکړئ چې د Urethra (د ادرار مجرا) عضلات تنګوي، لکه ځینې Antihistamines (د حساسیت ځینې درمل) او Decongestants (د پوزې د بندښت ځینې درمل)، مګر یوازې د ډاکټر په مشوره.

۳- Medical Treatment (د درملو درملنه)

الف: Alpha-blockers (د الفا ریسپټور بندوونکي درمل)

دا درمل د Prostate (پروسټاټ غدې) او د Bladder Neck (د مثانې غاړې) عضلات نرموي، له همدې امله ادرار په اسانۍ سره وځي.

مشهور درمل :

• Tamsulosin (ټامسولوسین)
• Alfuzosin (الفوزوسین)
• Doxazosin (ډوکسازوسین)
• Terazosin (ټېرازوسین)

ګټې:

• د ادرار جریان ژر ښه کوي.
• په څو ورځو یا څو اونیو کې اغېز څرګندوي.

محدودیت:

د Prostate (پروسټاټ غدې) اندازه نه کموي.

احتمالي جانبي عوارض

• د وینې ټیټ فشار.
• سر ګرځېدل.
• ستړیا.
• Retrograde Ejaculation (شاته انزال)، یعنې مني د Bladder (مثانې) لوري ته ځي.

ب: 5-alpha Reductase Inhibitors (د 5-alpha Reductase انزایم مخنیوونکي درمل)

دا درمل د Testosterone (ټېسټوسټرون) بدلېدل په Dihydrotestosterone (DHT) (ډای هایدروټېسټوسټرون) کموي، چې په پایله کې د Prostate (پروسټاټ غدې) اندازه ورو ورو کوچنۍ کېږي.

مشهور درمل

• Finasteride (فیناسټرایډ)
• Dutasteride (ډوټاسټرایډ)

ګټې:

• د پروسټاټ اندازه کموي.
• د جراحۍ اړتیا راکموي.
• د Acute Urinary Retention (ناڅاپي د ادرار بندېدو) خطر کموي.

محدودیت:

اغېز یې معمولاً له ۳ تر ۶ میاشتو وروسته څرګندېږي.

احتمالي جانبي عوارض:

• د جنسي غوښتنې کمېدل.
• Erectile Dysfunction (د نعوظ کمزوري).
• د مني د حجم کمېدل.

ج: Combination Therapy (ګډه درملنه):

که Prostate (پروسټاټ غده) ډېره غټه وي او نښې شدیدې وي، نو ډاکټر ممکن Alpha-blocker (د الفا ریسپټور بندوونکی درمل) او 5-alpha Reductase Inhibitor (د 5-alpha Reductase انزایم مخنیوونکی درمل) یوځای تجویز کړي.

د: PDE-5 Inhibitors (د PDE-5 مخنیوونکي درمل)

مشهور درمل

• Tadalafil (ټادالافیل)

دا درمل په هغو ناروغانو کې ګټور دي چې د Benign Prostatic Hyperplasia (BPH) ترڅنګ Erectile Dysfunction (د نعوظ کمزوري) هم ولري.

۴- Surgical Treatment (جراحي درملنه)

جراحي هغه وخت ترسره کېږي چې:

• درمل اغېز ونه کړي.
• Acute Urinary Retention (ناڅاپی د ادرار بندېدل) تکرار شي.
• Bladder Stones (د مثانې تیږې) جوړې شي.
• په ادرار کې تکراري وینه (Hematuria (په ادرار کې وینه)) موجوده وي.
• د Kidneys (پښتورګو) فعالیت اغېزمن شي.
• په Bladder (مثانه) کې ډېر پاتې ادرار موجود وي.

۱- Transurethral Resection of the Prostate (TURP) (د ادرار د مجرا له لارې د پروسټاټ اضافي نسج لرې کول)

دا د Benign Prostatic Hyperplasia (BPH) لپاره تر ټولو مشهور او معیاري عملیات ګڼل کېږي.

په دې طریقه کې ځانګړې آله د Urethra (د ادرار مجرا) له لارې دننه کېږي او د Prostate (پروسټاټ غدې) اضافي نسج لرې کوي.

۲- Holmium Laser Enucleation of the Prostate (HoLEP) (د Holmium لېزر په وسیله د پروسټاټ اضافي نسج ایستل)

دا طریقه د لویو Prostate (پروسټاټ غدو) لپاره مناسبه ده.

ګټې یې:

• لږه وینه بهېږي.
• ژر رغېدنه.
• د بیا عملیاتو اړتیا کمه وي.

۳- GreenLight Laser Therapy (د GreenLight لېزر درملنه)

په دې طریقه کې د لېزر په وسیله اضافي نسج تبخیر کېږي او د Urethra (د ادرار مجرا) بندښت له منځه ځي.

۴- Open Simple Prostatectomy (د پروسټاټ خلاصه جراحي)

دا عملیات یوازې هغه وخت ترسره کېږي چې Prostate (پروسټاټ غده) ډېره لویه وي او نورې طریقې مناسبې نه وي.

۱۲- مخنیوی (Prevention (مخنیوی)) :

د Benign Prostatic Hyperplasia (BPH) بشپړ مخنیوی ممکن نه دی، ځکه عمر او وراثت مهم عوامل دي، خو لاندې سپارښتنې د خطر په کمولو کې مرسته کوي:

• مناسب وزن ساتل.
• هره ورځ منظم ورزش.
• د مېوو، سبزیجاتو او بشپړو غلو استعمال.
• د حیواني غوړو او ډېر پروسس شویو خوړو کمول.
• د Diabetes Mellitus (د شکر ناروغۍ) او لوړ فشار مناسب کنټرول.
• د سګرټ نه څکول.
• د Alcohol (الکول) او Caffeine (کافین) محدودول.
• د قبضت مخنیوی.
• منظم روغتیايي معاینات.

۱۳- سپارښتنې (Recommendations (سپارښتنې))

• که عمر مو له 50 کلونو پورته وي او د ادرار ستونزې لرئ، د Urologist (د بولي او تناسلي سیستم متخصص ډاکټر) معاینه وکړئ.
• د اړتیا په صورت کې Digital Rectal Examination (DRE) (د مقعد له لارې د پروسټاټ ګوتنی معاینه) او Prostate-Specific Antigen (PSA) (د پروسټاټ ځانګړی انټيجن) ازموینه ترسره کړئ.
• د ډاکټر له مشورې پرته درمل مه کاروئ.
• که په ناڅاپي ډول ادرار بند شي (Acute Urinary Retention (ناڅاپی د ادرار بندېدل))، سمدستي روغتون ته مراجعه وکړئ.
• که په ادرار کې وینه، تبه، شدید درد یا د پښتورګو د خرابېدو نښې ولرئ، ژر تر ژره متخصص ډاکټر ته ورشئ.

۱۴- پایله (Conclusion (پایله))

Benign Prostatic Hyperplasia (BPH) (د پروسټاټ غیرسرطاني غټوالی) د عمر له زیاتېدو سره په نارینه وو کې یوه ډېره عامه ناروغي ده. په دې ناروغۍ کې د Prostate (پروسټاټ غده) اندازه لویېږي او پر Urethra (د ادرار مجرا) فشار راوړي، چې له امله یې د ادرار بېلابېلې ستونزې رامنځته کېږي.

دا ناروغي Prostate Cancer (د پروسټاټ سرطان) نه ده، خو د دواړو نښې سره ورته کېدای شي، نو دقیق تشخیص مهم دی. د وخت پر تشخیص، د ژوند د طرز په اصلاح، مناسبو درملو او که اړتیا وي د جراحۍ په وسیله، د ناروغانو په ډېری برخه کې نښې په ښه ډول کنټرولېږي او د Bladder (مثانې) او Kidneys (پښتورګو) د جدي اختلاطاتو مخه نیول کېدای شي.

د انارو اوبه د پروستات د سرطان مخنیوی کوي

د پروستات سرطان Prostate Cancer

د پروستات غټیدل یا په زړو نارینه وو کې د تشو میتیازو ستونزې