تاند (دوشنبه، د وږي/ سنبلې ۹ مه) د امریکا د فضايي څېړنو ادارې «ناسا» د «نانسي ګرېس رومن» په نوم خپل نوی او پرمختللی فضايي تلسکوپ د اګست پر ۳۰مه له فلوریډا څخه فضا ته ولېږه. دغه تلسکوپ د «سپېس اېکس» شرکت د «فالکن هېوي» توغندي په وسیله د ناسا له کېنېډي فضايي مرکز څخه وتوغول شو.
د رومن تلسکوپ د پروژې لګښت شاوخوا ۴.۳ میلیارد ډالره اټکل شوی او هدف یې د کایناتو د ځینو تر ټولو لویو او لا ناحل شویو معماوو څېړل دي. د دې ماموریت مهمې برخې د تورې مادې، تورې انرژۍ، له لمریز نظام څخه بهر سیارو او د کایناتو د پراختیا څېړنه ده.
د ځمکې له مدار څخه شاوخوا ۱.۶ میلیون کیلومتره لرې
رومن به د ځمکې په شاوخوا کې نه، بلکې د لمر او ځمکې د «لاګرانژ-۲» په نوم یوې ځانګړې مداري نقطې ته ولاړ شي چې له ځمکې شاوخوا ۱.۶ میلیون کیلومتره واټن لري.
ناسا وايي، د تلسکوپ اصلي علمي ماموریت به لږ تر لږه پنځه کاله دوام وکړي، خو د هغه د سونتوکو زېرمه ښايي د ماموریت د لسو کلونو لپاره هم بسنه وکړي. فضا ته تر رسېدو وروسته به شاوخوا ۹۰ ورځې د تلسکوپ د وسایلو په ازموینې، عیارولو او چمتو کولو تېرې شي.
د هابل پرتله پراخ لید
د رومن تلسکوپ یوه مهمه ځانګړنه دا ده چې د «هابل» په څېر د تصویر اخیستلو وړتیا لري، خو د اسمان ډېره پراخه برخه په خورا چټکۍ څارلی شي.
د ناسا په وینا، رومن د هابل پرتله لږ تر لږه ۱۰۰ ځله پراخ لید لري او کولی شي د هابل په نسبت د اسمان پراخې سیمې شاوخوا ۱۰۰۰ ځله چټکې وڅېړي. د رومن پراخ لید به ساینسپوهانو ته اجازه ورکړي چې په لنډ وخت کې د کایناتو ډېرې لویې برخې وڅېړي.
د رومن د پروژې مشرې ساینسپوهې جولي مکاېنري ویلي چې د رومن په وسیله د یوې میاشتې په موده کې د شیدو لارې کهکشان پراخه برخه څېړل کېدای شي؛ هغه وايي، د همدې کچې څېړنه د هابل له لارې ښايي شاوخوا یوه پېړۍ وخت ونیسي.
د «جېمز وېب» او «هابل» ځای ناستی نه، بلکې ملګری
رومن د «هابل» او «جېمز وېب» فضايي تلسکوپونو ځای نه نیسي، بلکې د هغوی څېړنې بشپړوي.
جېمز وېب د کایناتو ډېرو لرې او پخوانیو برخو ته په ژور لیدلو کې ځانګړی ځواک لري، خو رومن د کایناتو پراخ او پانورامیک تصویر وړاندې کوي. ناسا د دې توپیر د تشریح لپاره رومن د کمرې له پراخ لینز او وېب د زوم له لینز سره تشبیه کوي.
د دوو میلیاردو کهکشانونو څېړنه
د رومن له مهمو موخو څخه یوه دا ده چې د کایناتو تر ټولو پراخه درېبعدي نقشې جوړه کړي. د دې تلسکوپ اصلي څېړنیز پروګرام به له دوو میلیاردو څخه د ډېرو کهکشانونو معلومات راټول کړي.
ساینسپوهان تمه لري چې دغه معلومات به د کایناتو د پراختیا، د میلیاردونو کهکشانونو د جوړېدو او بدلون او په کایناتو کې د تورو مادو او تورې انرژۍ د رول په اړه د پوهې په پراخولو کې مرسته وکړي.
د تورو مادو او تورې انرژۍ د رازونو لټون
توره ماده او توره انرژي د کایناتو له تر ټولو لویو نامعلومو موضوعاتو څخه دي. ساینسپوهان پوهېږي چې د کایناتو په جوړښت او پراختیا کې د دغو دوو پدیدو اغېز ډېر مهم دی، خو د دوی اصلي ماهیت لا هم روښانه نه دی.
رومن به د میلیاردونو کهکشانونو د رڼا او خوځښت د څېړلو له لارې هڅه وکړي چې د کایناتو د پراختیا په اړه لا کره معلومات ترلاسه کړي او ساینسپوهانو ته د دې معماوو د حل لپاره نوي شواهد برابر کړي.
له لمریز نظام څخه بهر د سیارو موندل
د رومن بله مهمه دنده له لمریز نظام څخه دباندې د سیارو یا «بهرنیو سیارو» موندل او څېړل دي.
دغه تلسکوپ داسې وسایل لري چې د ستورو د رڼا په بندولو سره به د هغو شاوخوا د سیارو او د سیارو د جوړېدو د سیمو د مستقیمې کتنې نوې وړتیا وازموي. ناسا تمه لري چې رومن به د سیاروي نظامونو د شمېر او جوړښت په اړه پراخ معلومات برابر کړي.
هره ورځ د معلوماتو ستره اندازه
رومن به د خپل ماموریت په لړ کې د معلوماتو خورا لویه اندازه ځمکې ته ولېږي. د ناسا په وینا، دغه تلسکوپ به هره ورځ شاوخوا ۱.۴ ټېرابایټه معلومات برابر کړي؛ دا د ناسا د ستورپوهنې په ماموریتونو کې د معلوماتو له تر ټولو لوړو کچو څخه ده.
ساینسپوهان به د دغو معلوماتو د شننې لپاره له مصنوعي ځیرکتیا، ماشيني زدهکړې او د عامو خلکو له علمي مشارکت څخه هم کار واخلي، څو مهمې موندنې په چټکۍ سره وپېژندل شي.
لومړني تصویرونه به کله راورسېږي؟
د فضا لور ته د رومن له لېږلو وروسته ساینسپوهان د تلسکوپ د وسایلو د ازموینې او عیارولو لپاره شاوخوا درې میاشتې وخت لري. ناسا تمه لري چې د رومن لومړني عکسونه به د ۲۰۲۷ کال په لومړیو کې خپاره شي.
د ناسا په وینا، د رومن ماموریت کولی شي د کایناتو په اړه د انسانانو د اوسني تصور د لا پراخېدو سبب شي؛ ځکه دغه تلسکوپ به نه یوازې لرې کهکشانونه وڅېړي، بلکې د کایناتو د جوړښت، پراختیا، تورې مادې، تورې انرژۍ او له ځمکې بهر د سیارو په اړه به په پراخه کچه نوي معلومات راټول کړي.