محمدطارق بزګر
موږ نن یوازې د یوه وطن د جوړولو خبره نه کوو؛
موږ د یوه نوي تاریخي فکر د رامنځته کولو لپاره غږ پورته کوو.
موږ د داسې افغانستان غوښتنه کوو چېرته چې انسان د خپل ژوند د حق لپاره د چا دروازې ټکولو ته محتاج نه وي؛
چېرته چې تعلیم امتیاز نه، د انسان د عقل د غوړېدو حق وي؛
کار احسان نه، د عزتمند ژوند وسیله وي؛
روغتیا تجمل نه، د ژوند اساسي حق وي؛
عدالت د زورورو د واک سیوری نه، د ټولو لپاره یوه عادلانه تله وي؛
او امنیت د څو کسانو ساتنه نه، د یوه ملت د آرام، آزاد او باعزته ژوند بنسټ وي.
موږ داسې وطن نه غواړو چې د انسان برخلیک د هغه د زېږېدو ځای، د کورنۍ نوم، د جیب د ډکوالي، د اړیکو د پراخوالي، د مقام د لوړوالي یا د جنسیت له مخې وټاکل شي.
موږ داسې وطن غواړو چېرته چې د انسان ارزښت له مقام څخه لوړ، قانون له شخص څخه لوړ، حق له زور څخه پیاوړی، وړتیا له واسطې درنه، او کرامت له هر امتیاز څخه سپېڅلی وي.
ځکه دولت د دې لپاره نه دی چې انسان تر خپل سیوري لاندې راولي؛
دولت د دې لپاره دی چې د انسان حق، آزادی او کرامت خوندي کړي.
موږ د امتیازاتو وطن نه غواړو؛ د حقونو وطن غواړو
موږ داسې ټولنه غواړو چې هېڅ ماشوم د بېوزلۍ له امله د علم له دروازې شاته پاتې نه شي.
هېڅ ځوان دې مجبور نه وي چې د خپل استعداد پر ځای واسطه ولټوي.
هېڅ ناروغ دې د درملو پر ځای د خپلو پیسو حساب نه کوي.
هېڅ مظلوم دې د عدالت پر ځای د زورور سیوری ونه لټوي.
او هېڅ انسان دې د خپل حق د غوښتلو له امله د سپکاوي، وېرې او محرومیت له دیوال سره مخ نه شي.
موږ غواړو چې په دې خاوره کې د انسان د برخلیک معیار د هغه استعداد، زحمت، اخلاق او وړتیا وي؛ نه د هغه نسب، اړیکه او امتیاز.
موږ داسې افغانستان غواړو چې په هغه کې د یوه ماشوم د راتلونکي دروازه د هغه د پلار په نوم نه، بلکې د هغه د خپل استعداد په نوم پرانیستل کېږي.
انسان؛ نه وسیله، بلکې موخه
موږ باید یوه بنسټیزه پوښتنه له ځانه وکړو:
د دولت، قانون، اقتصاد او سیاست وروستۍ موخه څه ده؟
زموږ ځواب روښانه دی:
انسان.
اقتصاد باید د انسان لپاره وي، نه انسان د اقتصاد لپاره.
سیاست باید د خلکو د خدمت وسیله وي، نه خلک د سیاست د واک وسیله.
قانون باید د عدالت ساتونکی وي، نه د زور د مشروع کولو وسیله.
او واک باید امانت وي، نه ملکیت.
ځکه هغه نظام چې انسان پکې یوازې د شمېرې، رایې، مالیې، کارګر یا تابع په توګه ویني، د انسان د بشپړ حقیقت یوازې یوه برخه پېژني.
انسان تر دې ډېر لوړ او دروند دی.
انسان عقل لري، اراده لري، وجدان لري، کرامت لري او د خپل ژوند د معنا په لټه کې دی.
نو هغه وطن رښتینی پرمختګ کړی چې انسان یې پرمختګ کړی وي.
ښځه او سړی؛ د انسانیت دوه بشپړوونکي اړخونه
موږ په دې خاوره کې د ښځې او سړي تر منځ د جګړې فلسفه نه غواړو.
موږ نه ښځه د سړي سیاله ګڼو او نه سړی د ښځې حاکم.
موږ دواړه د یوې ګډې انساني ټولنې د برخلیک شریکان ګڼو.
نر او ښځه د جګړې دوه سنګرونه نه دي.
هلک او جلۍ د انساني ارزښت دوه درجې نه دي.
ورور او خور د حاکم او محکوم اړیکه نه ده.
مېړه او مېرمن د مالک او مملوک اړیکه نه ده.
مور او پلار د یو بل سیالان نه دي.
دوی د یوې کورنۍ، یوې ټولنې او یوه ملت دوه متقابل او بشپړوونکي بنسټونه دي.
موږ نه وایو چې ښځه باید سړی شي؛
او نه وایو چې سړی باید ښځه شي.
موږ وایو:
ښځه دې انسان وي.
سړی دې انسان وي.
ښځه دې کرامت ولري.
سړی دې کرامت ولري.
ښځه دې حق ولري.
سړی دې حق ولري.
ښځه دې مسؤلیت ولري.
سړی دې مسؤلیت ولري.
ځکه برابري د توپیرونو له منځه وړل نه دي؛ برابري دا ده چې توپیرونه د کرامت د توپیر سبب نه شي.
د ژوند نقشې بېلابېلې کېدای شي؛
خو د انسان مقام یو دی.
دندې متفاوتې کېدای شي؛
خو کرامت متفاوت نه دی.
مسؤلیتونه بدلېدای شي؛
خو انسانیت مشترک دی.
نه حاکم انسان؛ نه محکوم انسان؛ آزاد انسان!
موږ داسې ټولنیز نظم غواړو چې هېڅ نارینه ته د نارینتوب په نوم د بل انسان د سپکاوي او تسلط حق ورنه کړي؛ او هېڅ ښځه هم د جنسیت په نوم له خپل حق، فرصت او انساني کرامت څخه محرومه نه شي.
موږ د داسې اړیکو غوښتونکي یو چې بنسټ یې واک نه، اعتماد؛ ویره نه، درناوی؛ تابعیت نه، مشارکت؛ او تسلط نه، مسؤلیت وي.
نه حاکم انسان.
نه محکوم انسان.
بلکې آزاد، باکرامته او مسؤل انسان.
د ځواک فلسفه
موږ باور لرو چې د انسان عظمت په دې کې نه دی چې پر بل انسان واکمن شي.
حقیقي عظمت هغه وخت څرګندېږي چې انسان:
واک ولري، خو ظلم ونه کړي؛
قوت ولري، خو کمزوری ونه ځپي؛
شتمني ولري، خو د محتاج انسان سپکاوی ونه کړي؛
حق ولري، خو د بل حق هم وپېژني؛
او اختیار ولري، خو مسؤلیت هم ومني.
که انسان د خدای په مخلوقاتو کې د لوړ مقام خاوند ګڼل کېږي، نو دا مقام د بل انسان د سپکاوي جواز نه دی.
دا امانت دی.
د عقل امانت.
د اخلاقو امانت.
د عدالت امانت.
د انسانیت امانت.
نو هر څومره چې زموږ قدرت زیاتېږي، باید زموږ مسؤلیت هم زیات شي.
د قانون افغانستان
موږ داسې افغانستان غواړو چې قانون پکې د زورور په لاس کې توره نه وي؛
د مظلوم په لاس کې ډال وي.
داسې وطن چې عدالت یوازې د محکمې پر دروازه لیکل شوې کلمه نه وي؛
بلکې د خلکو په ژوند کې محسوس حقیقت وي.
نه د شتمن لپاره جلا قانون.
نه د زورور لپاره جلا عدالت.
نه د اړیکو خاوند ته پټه دروازه.
نه د بېوسه لپاره تړلې دروازه.
یو قانون.
یو عدالت.
یو کرامت.
یو ملت.
ځکه د ملتونو عظمت په دې نه سنجول کېږي چې څومره زور لري؛
بلکې په دې سنجول کېږي چې څومره عدالت لري.
واک؛ امانت، نه ملکیت
موږ داسې نظام غواړو چې واک پکې د خدمت وسیله وي، نه د شخصي امتیاز سرچینه.
ځکه حکومت د خلکو مالک نه دی؛
د خلکو امانتدار دی.
مقام د تل لپاره څوک نه ساتي.
قدرت د انسان شخصي میراث نه دی.
د دولت څوکۍ د نسلونو شتمني نه ده.
واک راځي او ځي؛ ملت پاتې کېږي.
نو هر څوک چې واک په لاس کې اخلي، باید پوه شي چې هغه د خلکو پر سر نه، د خلکو په وړاندې مسؤل دی.
وطن د څو کسانو او یوې ډلې شخصي میراث نه دی.
وطن د ټولو نسلونو ګډ کور دی.
هغه کور چې موږ یې له خپلو پلرونو امانت اخیستی او باید خپلو اولادونو ته یې له نن څخه ښه وسپارو.
زموږ تاریخي پوښتنه
نن، زموږ په وړاندې یوازې د سیاست یوه پوښتنه نه ده.
زموږ په وړاندې د تاریخ پوښتنه ولاړه ده:
موږ خپلو اولادونو ته څه پرېږدو؟
یو داسې وطن چې وېره پکې د ژوند ژبه وي، که داسې وطن چې امید پکې د راتلونکي ژبه وي؟
یو داسې نظام چې امتیاز پکې قانون وي، که داسې نظام چې حق پکې قانون وي؟
یوه داسې ټولنه چې انسان د انسان غلام وي، که داسې ټولنه چې انسان د انسان د کرامت ساتونکی وي؟
تاریخ زموږ پر ځای دا پرېکړه نه شي کولای.
موږ باید پرېکړه وکړو.
او زموږ انتخاب باید روښانه وي:
موږ وېره نه؛ امید غواړو.
موږ امتیاز نه؛ عدالت غواړو.
موږ غلامي نه؛ کرامت غواړو.
موږ ظلم نه؛ قانون غواړو.
موږ د څو کسانو وطن نه؛ د ټول ملت وطن غواړو.
دا یوازې شعار نه دی
دا یوازې د یوې غونډې وینا نه ده.
دا یوازې د یوه نسل احساساتي غږ نه دی.
دا زموږ ژمنه ده.
دا زموږ ملي مسؤلیت دی.
دا زموږ اخلاقي مکلفیت دی.
دا زموږ د نسل تاریخي عهد دی.
موږ د داسې افغانستان د جوړولو ژمنه کوو چې ماشوم پکې د وېرې پر ځای په امید لویېږي؛
ځوان پکې د بېوسۍ پر ځای د فرصت دروازې ویني؛
ښځه پکې د محرومیت پر ځای د کرامت احساس کوي؛
سړی پکې د واک د اثبات لپاره د بل انسان د ماتولو اړتیا نه لري؛
او هر وګړی پکې پوهېږي چې وطن د هغه دی، قانون د هغه ساتنه کوي، او راتلونکی د هغه د زحمت او استعداد لپاره هم ځای لري.
زموږ د راتلونکي افغانستان انځور
موږ داسې وطن غواړو چې هر ماشوم پکې په ډاډ ووایي:
«زه د دې وطن راتلونکی یم.»
هره ښځه او هر سړی دې وکولای شي په لوړ غږ ووایي:
زه د دې وطن تبعه یم.
زما کرامت خوندي دی.
زما حق پېژندل کېږي.
زما غږ ارزښت لري.
زما زحمت بېمعنا نه دی.
او زما راتلونکی د بل چا صدقه نه ده.
موږ داسې وطن غواړو چې انسان پکې یوازې ژوندی پاتې نه شي؛
بلکې په عزت ژوند وکړي.
یوازې ډوډۍ ونه لري؛
بلکې فرصت هم ولري.
یوازې امنیت ونه لري؛
بلکې آزادي هم ولري.
یوازې قانون ونه لري؛
بلکې عدالت هم وویني.
یوازې وطن ونه لري؛
بلکې په خپل وطن کې د خپل ځان احساس هم ولري.
وروستۍ ژمنه
دا وطن به د زورورو ملکیت نه وي.
دا وطن به د امتیازاتو بازار نه وي.
دا وطن به د محرومانو زندان نه وي.
دا وطن به د انسانانو ګډ کور وي.
یو وطن چې قانون پکې حاکم وي.
یو ملت چې کرامت پکې اصل وي.
یو دولت چې واک پکې امانت وي.
یو اقتصاد چې فرصت پکې د ټولو لپاره وي.
یوه ټولنه چې توپیرونه پکې دښمني نه، بلکې د ګډ ژوند د بډاینې سرچینه وي.
او یو راتلونکی چې عدالت پکې بنسټ، علم پکې رڼا، کار پکې عزت، او امید پکې روح وي.
موږ د داسې افغانستان لپاره غږ پورته کوو.
نه د تېر وخت د تکرار لپاره؛
بلکې د نوي تاریخ د لیکلو لپاره.
نه د یوه انسان د واک لپاره؛
بلکې د انسان د کرامت لپاره.
نه د یوې ډلې د امتیاز لپاره؛
بلکې د ټول ملت د حق لپاره.
موږ غواړو چې یوه ورځ زموږ اولادونه شاته وګوري او ووایي:
هغوی یوازې د یوه ښه وطن خوب نه و لیدلی؛
هغوی د هغه د جوړولو جرئت هم کړی و.
نو راځئ چې دا ژمنه په خپلو خبرو نه،
په خپلو اعمالو؛
په خپل قانون؛
په خپل عدالت؛
په خپل تعلیم؛
په خپل کار؛
او په خپل انسانیت کې ژوندۍ کړو.
ځکه وطن یوازې په جغرافیه نه جوړېږي.
وطن هغه وخت جوړېږي چې انسان پکې خپل کرامت ومومي.
او تاریخ هغه وخت بدلېږي چې یو ملت پرېکړه وکړي:
نور بس دی.
نور به حق د امتیاز قرباني نه کېږي.
نور به قانون د زور تابع نه وي.
نور به انسان د انسان غلام نه وي.
نور به زموږ ماشومان د نن ورځې د تېروتنو بیه نه پرې کوي.
موږ به داسې افغانستان جوړوو چې د خپلو خلکو د وېرې پر بنسټ نه،
بلکې د هغوی د کرامت، پوهې، عدالت، کار او امید پر بنسټ ولاړ وي.
دا زموږ وطن دی.
دا زموږ مسؤلیت دی.
دا زموږ تاریخي عهد دی.
او دا باید زموږ راتلونکی وي.