ټکنالوژي: ضرورت که مجبوریت؟| شاه زلمی

ساینس او ټکنالوژي د انسان د فکر، تجربې او تخیل محصول دي او د بشري تمدن نه بېلېدونکې برخه ګرځېدلي دي. له لومړنیو وسایلو څخه نیولې تر مصنوعي ځیرکتیا او ډیجیټلي ټکنالوژۍ پورې، هر نوښت د انسان د وړتیاوو او امکاناتو د پراختیا وسیله بلل کېږي. ټکنالوژي زموږ ژوند اسانه کوي، د معلوماتو لېږد چټکوي، اقتصادي او ټولنیز پرمختګ ته لاره هواروي او په بېلابېلو برخو کې د بشري اړیکو بڼه بدلوي.

که ټکنالوژي د انسان د هوساینې او ښېګڼې لپاره وکارول شي، د ټولنې ګڼې ستونزې حل کولای شي. روغتیا، تعلیم، تولید او ورځنی ژوند ټول له دې وسایلو څخه ګټه اخلي، او هره نوې اختراع د بشري ژوند معیارونه لوړوي. د بېلګې په توګه، د انټرنېټ اختراع نه یوازې معلوماتو ته لاسرسی اسانه کړ، بلکې د نړیوالو اړیکو د پراختیا او ټولنیزو بدلونونو لپاره یې هم زمینه برابره کړه.

له بلې خوا، ټکنالوژي نن یوازې د اسانتیا او غوره والي وسیله نه ده؛ بلکې د بقا، سیالۍ او نړیوال اغېز یوه ناگزیره اړتیا هم ده. په نړیواله کچه، هر ملت او هر هېواد اړ دی چې د پرمختګ او سیالۍ لپاره له ټکنالوژۍ څخه ګټه واخلي. هغه هېوادونه چې له دې بهیر څخه وروسته پاتې کېږي، نه یوازې اقتصادي فرصتونه له لاسه ورکوي، بلکې د سیاسي فشارونو، نړیوالو سیالیو او حتی د تاریخي هویت د کمزوري کېدو له خطر سره هم مخ کېږي.

ټکنالوژي د انسان د فکر، اخلاقو او مسؤلیتونو د ازموینې وسیله هم ده. کله چې د ځواک، ناوړه ګټو او نامشروع سیالیو لپاره وکارول شي، کېدای شي عدالت، انساني ارزښتونه او ټولنیز اصول زیانمن کړي. خو که د پوهې، عدالت او بشري هوساینې لپاره وکارول شي، نو د ټولنې د بنسټیزو ستونزو د حل لپاره اغېزمنې لارې چارې وړاندې کولای شي او د راتلونکو نسلونو لپاره د دوامدار پرمختګ بنسټ ایښودلای شي.

تاریخي تجربې ښيي چې هغه ملتونه او تمدنونه چې ټکنالوژي یې په سمه او اغېزمنه توګه کارولې، د اوږدمهاله پرمختګ او ثبات شاهدان پاتې شوي دي. برعکس، هغه ټولنې چې له ټکنالوژیکو بدلونونو سره یې ځان نه دی عیار کړی، له اقتصادي او سیاسي ستونزو سره مخ شوې دي. هغه هېوادونه چې ټکنالوژي یې په منظم او اغېزمن ډول کارولې، د اقتصاد او ټولنې بنسټونه یې پیاوړي شوي او د پرمختګ پر لور یې چټک ګامونه اخیستي دي. خو هغه هېوادونه چې له دې بدلونونو سره همغږي نه شول، د نړیوالو سیالیو په ډګر کې وروسته پاتې شول.

ټکنالوژي د انسان د ژوند، پرمختګ او ټولنیزې هوساینې لپاره یوه حیاتي وسیله ده؛ خو د نننۍ نړۍ په شرایطو کې د بقا، سیالۍ او نړیوال تعامل لپاره هم یو نه‌انکارېدونکی مجبوریت ګڼل کېږي. له همدې امله، ټکنالوژي باید یوازې د اسانتیا د وسیلې په توګه ونه کارول شي، بلکې د انساني اخلاقو، ټولنیز عدالت او نړیوالې همکارۍ په چوکاټ کې یې مدیریت او کارونه وشي. له همدې امله، ټکنالوژي د معاصرې نړۍ لپاره هم ضرورت دی او هم مجبوریت، او د هغې سم او مسؤلانه استعمال د بشري تمدن د راتلونکي ثبات او پرمختګ لپاره حیاتي ارزښت لري.