تاند (دوشنبه، د غبرګولي/ جوزا ۱۱ مه) اوپناېآی اعلان کړی چې د دې شرکت د مصنوعي ځیرکتیا یوه پرمختللي ماډل د انسان له مستقیمې مرستې پرته د ریاضیاتو یوه مشهوره او پخوانۍ مسئله، چې نژدې اته لسیزې یې د نړۍ د مخکښو ریاضيپوهانو ذهنونه بوخت ساتلي وو، حل کړې ده.
د راپورونو له مخې، دا ماډل د هنګري د نامتو ریاضيپوه پال اردوش د «واحد واټن مسئله» (Unit Distance Problem) لپاره نوی حل موندلی دی.
د وال ستریټ ژورنال ورځپاڼې د راپور له مخې، دا بریا د مصنوعي ځیرکتیا په نړۍ کې یو مهم پرمختګ بلل کېږي.
د فیلډز جایزې ګټونکی بریتانیايي ریاضيپوه ټیموتي ګاورز ویلي:
«د واحد واټن مسئلې حل کول بېشکه په ریاضیاتو کې د مصنوعي ځیرکتیا یو تاریخي پړاو دی. که دا مقاله یوه انسان لیکلې وای او د Annals of Mathematics مجلې ته یې استولې وای، ما به یې د خپرېدو سپارښتنه کړې وای. تر اوسه د مصنوعي ځیرکتیا په وسیله هیڅ تولید شوی اثبات دې کچې ته نه دی رسېدلی.»
د واحد واټن مسئله څه ده؟
دا مسئله په ساده ډول دا پوښتنه مطرح کوي:
که په یوه سطحه کې n نقطې وټاکل شي، نو د دغو نقطو ترمنځ تر ټولو ډېرې څو جوړې داسې کېدای شي چې واټن یې دقیقاً یو واحد وي؟
پال اردوش په ۱۹۴۶ کال کې وښودله چې که نقطې د منظمې شبکې (Grid) په بڼه ځای پر ځای شي، د یو واحد واټن لرونکو جوړو یو مشخص شمېر ترلاسه کېږي. هغه اټکل کاوه چې له دې شبکې څخه غوره ترتیب ناشونی دی.
خو د اوپناېآی ماډل د نقطو لپاره یو نوی او اغېزمن ترتیب موندلی چې د اردوش ۸۰ کلن اټکل ننګوي او ښيي چې تر پخواني تصور غوره حل هم ممکن دی.
حتی د اوپناېآی څېړونکي حیران شول
راپور وايي چې د اوپناېآی څېړونکو دا مسئله یوازې د خپل نوي ماډل د ازموینې لپاره کارولې وه، څو معلومه کړي چې ایا د پخوانیو نسخو پرتله ښه فعالیت کوي که نه.
Today, we share a breakthrough on the planar unit distance problem, a famous open question first posed by Paul Erdős in 1946.
For nearly 80 years, mathematicians believed the best possible solutions looked roughly like square grids.
An OpenAI model has now disproved that… pic.twitter.com/j2g3Ze0zEG
— OpenAI (@OpenAI) May 20, 2026
خو د دوی په وینا، هېچا تمه نه درلوده چې ماډل به د یوې داسې نوې او نوښتګرې حللارې موندلو توان ولري چې د ریاضي په دې اوږدمهاله مسئله کې د پام وړ پرمختګ رامنځته کړي.
پال اردوش څوک و؟
پال اردوش (Paul Erdős) د شلمې پېړۍ له تر ټولو اغېزمنو او فعالو ریاضيپوهانو څخه و. هغه د خپلو څېړنو تر څنګ ګڼ شمېر ناحل شوې مسئلې هم راتلونکو نسلونو ته پرېښودې چې نن ورځ د «اردوش مسئلو» په نوم پېژندل کېږي.
اردوش د دغو مسئلو د حل لپاره نغدي جایزې ټاکلې وې، او د جایزې اندازه یې د مسئلې له اهمیت سره تړاو درلود. د «واحد واټن مسئله» د هغه له خوښې وړ مسئلو څخه وه، او د حل جایزه یې له ۳۰۰ ډالرو څخه ۵۰۰ ډالرو ته لوړه کړې وه.
یادونه: دا ادعا د اوپناېآی او ځینو رسنیو له خوا مطرح شوې ده. د دې بریا بشپړ علمي ارزښت به هغه مهال روښانه شي چې د ریاضیاتو د متخصصانو له خوا په رسمي ډول وارزول شي او په علمي مجلو کې د همپېیلو (peer review) پړاو بشپړ کړي.