تاند (سې شنبه، د تلې/ کیزان ۲۸ مه) د قطر د دولت د نړیوالې همکارۍ وزیرې، مریم بنت علي بن ناصر المسند، ویلي چې افغانستان د بشري مرستو د پراخو اړتیاوو، اقتصادي ستونزو او د راستنېدونکو کډوالو له امله له پرلهپسې فشارونو سره مخ دی او د دې وضعیت د کابو کولو لپاره دوامدارې نړیوالې همکارۍ، روښانه لومړیتوبونو او عملي اقداماتو ته اړتیا لري.
المسند دا څرګندونې نن (سې شنب۹- د اکتوبر په ۲۰مه) په دوحه کې د افغانستان د همغږۍ ډلې په غونډه کې وکړې. دا غونډه نن او سبا (چهارشنبه) دوام مومي او د افغانستان په تړاو د نړیوالو همکاریو، بشري مرستو او پراختیايي هڅو پر همغږۍ تمرکز لري.
د قطر د نړیوالې همکارۍ وزیرې په دې غونډه کې د سویس، ملګرو ملتونو، نړیوال بانک او ټولو ګډونوالو حکومتونو، بنسټونو او همکارو ادارو له هڅو مننه وکړه او ویې ویل چې د افغانانو د ملاتړ لپاره باید نړیواله همکاري دوامداره او منظمه وي.
د افغانستان د ستونزو د حل لپاره د قطر هڅې
المسند وویل، قطر له ۲۰۱۳ کال راهیسې، چې د افغانستان د سولې لپاره د دوحې بهیر پیل شو، د خبرو اترو او دیپلوماسۍ له لارې د ستونزو د حل ملاتړ کړی دی.
د هغې په وینا، قطر د افغان لورو، ملګرو ملتونو او نړیوالو همکارانو ترمنځ د اړیکو په ټینګولو کې مرسته کړې او د ملګرو ملتونو په مشرۍ د دوحې د بهیر کوربهتوب یې هم کړی دی. نوموړې وویل، دغه بهیر د افغانستان په اړه د نړیوالو همکاریو د لا منظمولو او همغږۍ لپاره یو چوکاټ برابر کړی دی.
هغې ټینګار وکړ چې د افغانستان راتلونکی باید د یوه ټولګډونه سیاسي بهیر له لارې وټاکل شي چې مشري یې خپله افغانان وکړي. د هغې په خبره، په دې بهیر کې باید د افغانستان ملي حاکمیت، خپلواکۍ او ځمکنۍ بشپړتیا ته درناوی وشي.
خو نوموړې زیاته کړه چې افغانستان د خپلې سیمهییزې جغرافیې او د نړیوالې ټولنې له ستونزو جلا نه شي ګڼل کېدای؛ ځکه د دغه هېواد ثبات یوازې د افغانانو لپاره نه، بلکې د سیمې د امنیت، اقتصادي اړیکو او نړیوالې سولې لپاره هم مهم دی.
قطر په تېرو لسو کلونو کې کابو ۱۵۰ میلیون ډالره مرسته کړې
د قطر د نړیوالې همکارۍ وزیرې وویل، دغه هېواد د افغانستان په تړاو په بېلابېلو سیاسي، پراختیايي او بشري نوښتونو کې ګډون کړی دی.
د هغې په وینا، په دغو نوښتونو کې د افغان کډوالو د ستونزو د حل تګلاره او د افغانستان بشري مرستو صندوق هم شامل دي.
المسند زیاته کړه چې قطر په تېرو لسو کلونو کې د بشري او پراختیايي پروژو د ملاتړ لپاره نژدې ۱۵۰ میلیون امریکايي ډالره مرسته کړې یا یې د مرستې ژمنه کړې ده.
د هغې په خبره، دغه مرستې په مهمو برخو لګول کېږي، چې روغتیايي خدمتونه، زدهکړې او بېړني حالات پکې شامل دي.
بشري اړتیاوې زیاتې او اقتصادي وضعیت نازک دی
المسند وویل، افغانستان لا هم له جدي بشري اړتیاوو سره مخ دی او کمزوری اقتصادي وضعیت د کورنیو، ټولنو او سوداګریزو فعالیتونو پر ژوند منفي اغېز کوي.
هغې زیاته کړه چې د کډوالو بېرته راستنېدل او د خلکو بېځایه کېدل د هغو عامه خدمتونو او د ژوند د تېرولو پر محدودو لارو نور فشار هم زیاتوي چې له وړاندې له ستونزو سره مخ دي.
د قطر د نړیوالې همکارۍ وزیرې خبرداری ورکړ چې د بشري مرستو د تمویل سرچینې له پراخو محدودیتونو سره مخ دي، خو په افغانستان کې د مرستو اړتیا لا هم ډېره لوړه ده.
د هغې په وینا، افغانان په ځانګړې ډوب په لاندې برخو کې مرستو ته اړتیا لري:
- روغتیا: د لومړنیو روغتیايي خدمتونو برابرول.
- تغذیه: اړمنو خلکو ته د کافي او مناسبو خوړو رسېدل.
- زدهکړې: د زدهکړو د دوام او پراختیا ملاتړ.
- اوبه: پاکو اوبو ته د خلکو لاسرسی.
- د خوړو خوندیتوب: د خوړو د کمښت او لوږې د خطرونو کمول.
نوموړې وویل، د دغو اړتیاوو د پوره کولو لپاره باید د مرستندویو هېوادونو، ملګرو ملتونو، نړیوالو مالي بنسټونو، سیمهییزو سازمانونو او د مرستو د عملي کوونکو ادارو ترمنځ نژدې همغږي رامنځته شي.
د مرستو په وېش کې شفافیت او حساب ورکونه مهم دي
المسند ټینګار وکړ چې افغانستان ته مرستې باید په شفاف ډول، د حساب ورکولو له اصولو او بشري معیارونو سره سمې ولګول شي.
هغې وویل، افغانان باید د هغو ادارو د نههمغږۍ یا د مرستو د برابرولو په لارو چارو کې د اختلافاتو له امله زیان ونه ویني چې د دوی د ملاتړ لپاره کار کوي.
د هغې په وینا، د مرستو د اغېزمنتیا لپاره لازمه ده چې نړیوال بنسټونه او مرستندویان ګډ لومړیتوبونه وټاکي او خپلې هڅې سره همغږې کړي، څو مرستې هغو خلکو ته ورسېږي چې تر ټولو ډېره اړتیا ورته لري.
قطر د بشري او پراختیايي مرستو پر دوام ټینګار کوي
د قطر د نړیوالې همکارۍ وزیرې ډاډ ورکړ چې هېواد به یې د خپلو ملي بنسټونو له لارې، د ملګرو ملتونو ادارو او نړیوالو همکارانو په همکارۍ، له افغانستان سره د بشري او پراختیايي هڅو ملاتړ ته دوام ورکړي.
هغې وویل، د دې مرستو اصلي موخه اړمنو خلکو ته رسېدل دي، په ځانګړې توګه ښځو او ځوانانو ته؛ ځکه دوی د افغانستان د راتلونکي اقتصادي او ټولنیز پرمختګ په جوړولو کې مهم رول لري.
د نشهيي توکو پر وړاندې مبارزه او د خصوصي سکتور پراختیا
المسند وویل، د دوحې بهیر او ورسره تړلې کاري ډلې د افغانستان د ستونزو د حل او د نړیوالو همکاریو د پیاوړتیا لپاره مهم فرصتونه برابروي.
هغې زیاته کړه چې قطر د نشهيي توکو پر وړاندې د مبارزې، د خصوصي سکتور د پراختیا او نورو عملي برخو په اړه د نړیوالو همکاریو د دوام ملاتړ کوي؛ ځکه په دغو برخو کې ګډ کار کولی شي د خلکو پر ژوند مستقیم او د پام وړ اغېز ولري.
نوموړې د افغانستان د همغږۍ ډلې له غړو وغوښتل چې د دوحې د بهیر د پرمختګ لپاره خپلې هڅې روانې وساتي او افغانستان د نړیوالې اجنډا په سر کې ځای ولري.
هغې همداراز ټینګار وکړ چې تخنیکي همکاري باید د افغانستان د پراخ سیاسي بهیر بشپړوونکې وي، نه دا چې د هغه ځای ونیسي.
د غونډې موخه: ګډ لومړیتوبونه او عملي همکاري
المسند د خپلو خبرو په پای کې وویل، د افغانستان د همغږۍ ډلې دا غونډه باید د ګډو لومړیتوبونو د لا روښانه کولو، د عملي همکاریو د پیاوړتیا او له افغانانو سره د نړیوالې ټولنې د ژمنو د نوي کولو لپاره وکارول شي.
د هغې په وینا، افغانستان داسې نړیوال ملاتړ ته اړتیا لري چې دوامدار، همغږی او د خلکو د واقعي اړتیاوو پر بنسټ وي، څو بشري مرستې او پراختیايي پروژې اغېزمنې پایلې ولري.